محمدرضا پهلوی

محمدرضا پهلوی، دومین و آخرین پادشاه دودمان پهلوی در ایران، در تاریخ ۴ آبان ۱۲۹۸ در تهران چشم به جهان گشود. او پس از کناره‌گیری اجباری پدرش رضاشاه در جریان اشغال ایران توسط متفقین در جنگ جهانی دوم، در ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ به سلطنت رسید. دوران حکومت ۳۷ ساله او شاهد تحولات عظیم سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بود که با وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ پایان یافت. محمدرضا پهلوی به دلیل بیماری سرطان دستگاه لنفاوی در ۵ مرداد ۱۳۵۹ در قاهره، پایتخت مصر، درگذشت. گفته می‌شود پزشکان فرانسوی بیماری او را مدت‌ها از وی پنهان کرده بودند.

علت مرگ محمدرضا پهلوی

علت مرگ محمدرضا پهلوی عوارض ناشی از بیماری لنفوم غیرهوچکین بود. این بیماری که نوعی سرطان دستگاه لنفاوی است، نخستین بار در سال ۱۳۵۲ توسط پزشکان فرانسوی تشخیص داده شد. با وخامت اوضاع جسمانی، او در دوران تبعید تحت درمان قرار داشت. سرانجام، بیماری والدنشتروم که بر طحال و سیستم ایمنی بدن تأثیر گذاشته بود، به همراه نارسایی کلیه، منجر به مرگ او در بیمارستان نظامی معادی در قاهره شد.

تاریخ تولد محمدرضا پهلوی

تاریخ تولد محمدرضا پهلوی ۴ آبان ۱۲۹۸ خورشیدی در محله دروازه قزوین تهران است. او فرزند ارشد رضاشاه از همسر دومش، تاج‌الملوک آیرملو بود. تولد او همزمان با دوران پرآشوب پس از جنگ جهانی اول و پیش از به قدرت رسیدن پدرش بود.

قد محمدرضا پهلوی

بر اساس منابع تاریخی و عکس‌های رسمی، قد محمدرضا پهلوی حدود ۱۷۵ سانتی‌متر تخمین زده می‌شود. او همواره در کنار همسران و مقامات بلندپایه، قامتی متوسط و کشیده داشت و بر تناسب اندام خود بسیار حساس بود.

فرزندان محمدرضا پهلوی

محمدرضا پهلوی از سه ازدواج خود صاحب پنج فرزند بود. مشخصات فرزندان او به شرح زیر است:

• شهناز پهلوی (زادهٔ ۱۳۱۹): حاصل ازدواج با فوزیه، نخستین فرزند و تنها دختر شاه.
• رضا پهلوی (زادهٔ ۱۳۳۹): ولیعهد سابق و حاصل ازدواج با فرح دیبا.
• فرحناز پهلوی (زادهٔ ۱۳۴۱): دختر نخست فرح و محمدرضا.
• علیرضا پهلوی (زادهٔ ۱۳۴۵ - درگذشتهٔ ۱۳۸۹): دومین پسر فرح و شاه که در اثر خودکشی درگذشت.
• لیلا پهلوی (زادهٔ ۱۳۴۹ - درگذشتهٔ ۱۳۸۰): کوچکترین فرزند شاه که او نیز در جوانی درگذشت.

همسران و زندگی شخصی

محمدرضا پهلوی سه بار ازدواج کرد. فشار برای داشتن ولیعهدی پسر، مهم‌ترین دلیل ازدواج‌های مجدد او بود.

آغاز سلطنت و بحران‌های اولیه

دوران نخست سلطنت محمدرضا پهلوی با بحران‌های عمیق سیاسی همراه بود. اشغال ایران توسط متفقین، ضعف قدرت مرکزی و تهدیدهای تجزیه‌طلبانه در آذربایجان و کردستان از جمله این چالش‌ها بودند.

محمدرضا پهلوی درباره آغاز پادشاهی‌اش گفته است: «من در حالی به سلطنت رسیدم که نه آموزشی برای فرمانروایی دیده بودم و نه تجربه‌ای داشتم. کشورم در اشغال بیگانگان بود و خزانه‌اش خالی، و من تنها یک سرباز جوان بودم که ناگهان تاجی سنگین بر سرش گذاشته بودند.»

مهم‌ترین رویدادهای سیاسی دوران پهلوی

دوران حکومت ۳۷ ساله او شاهد مقاطع تاریخی مهمی بود:

1. ملی شدن صنعت نفت: رویارویی با دولت محمد مصدق و ملی شدن نفت که به قطع روابط با بریتانیا انجامید.
2. کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲: سرنگونی دولت مصدق با حمایت سازمان‌های اطلاعاتی بریتانیا و آمریکا و بازگشت شاه به قدرت مطلقه.
3. انقلاب سفید: مجموعه‌ای از اصلاحات اقتصادی و اجتماعی از جمله اصلاحات ارضی، سپاه دانش و حق رأی زنان که در دهه ۱۳۴۰ اجرا شد.
4. جشن‌های ۲۵۰۰ ساله: برگزاری جشنی پرهزینه و مفصل در تخت جمشید در سال ۱۳۵۰ که انتقادات زیادی را برانگیخت.
5. انقلاب اسلامی ۱۳۵۷: اوج‌گیری اعتراضات مردمی به رهبری روح‌الله خمینی که در نهایت به خروج شاه از کشور و فروپاشی نظام سلطنتی انجامید.

تبعید و مرگ

پس از ترک ایران در ۲۶ دی ۱۳۵۷، محمدرضا پهلوی و همسرش فرح پهلوی سفری پرماجرا و تحقیرآمیز را در جستجوی پناهندگی آغاز کردند. آنها ابتدا به مصر رفتند، سپس به مراکش، باهاما و مکزیک سفر کردند. پس از ورود به آمریکا برای درمان پزشکی که به تسخیر سفارت آمریکا در تهران انجامید، نهایتاً به پاناما و سپس دوباره به مصر رفتند. انور سادات، رئیس‌جمهور وقت مصر، آخرین میزبان او بود و محمدرضا پهلوی در همان کشور در سن ۶۰ سالگی بر اثر بیماری درگذشت. پیکر او پس از تشییع جنازه‌ای رسمی در مسجد رفاعی قاهره به خاک سپرده شد.